Qəhrəmanlıq – insanın öz nisbi, qeyri-kamil, sonlu, ölümlü imkanlarından kənara çıxması, onların üzərində yüksəlməsidir. Qəhrəmanlıqda insan özünün gerçək səviyyəsindən artıq işlər görür.
Qəhrəmanlıq gerçəkliyin insan haqqında olan təsəvvürünü, biliyini, hökmünü rədd edir: yeni təsəvvür, yeni bilik, yeni hökm yaradır.
Bu cəhətdən qəhrəmanlıq gerçəklikdən artıqdır.
Qəhrəmanlıq – insanın nisbi gerçəklikdə Mütləq fəaliyyət göstərməsidir. Ona görə də qəhrəmanlıq Mütləq iradə, Mütləq mənəviyyat və Mütləq zəka tələb edir.
Mütləq iradə vasitəsiylə qəhrəman gerçəkliyə sığmayan hünər göstərir. Mütləq mənada böyük, ali əməllər yaradır, təsəvvürə gəlməyən nailiyyətlər əldə edir.
Mütləq mənəviyyat vasitəsiylə o, Amal ülviyyətinə yüksəlir, həyatın, taleyin, ömrün istiqamətini nisbidən Mütləqə, gerçəklikdən ideala yönəldir, özündən yüksəyə çatır.
Mütləq zəka vasitəsiylə o, gerçəklikdən, gerçək müdriklikdən böyük olan Mütləq həqiqəti dərk edir və onu insanlara aşılayır, həqiqətin işığıyla qaranlıqları yarır.
Bu nöqteyi-nəzərdən, qəhrəmanlıq – insanın Mütləq səviyyəsində yaşaması, yaratması, fəaliyyət göstərməsidir.
(Həmin səbəbdən də qəhrəmanlıq son dərəcə nadir hadisədir və insan tarixi barmaqla sayıla biləcək qədər qəhrəmanlar yetişdirə bilmişdir).
Lakin bəşərə xas olan nöqsanlılıq, qeyri-kamillik qəhrəmanlığı adiləşdirmiş, bəsitləşdirmiş, onun ülviyyətinə xələl gətirmiş, onu kamillik taxtından salmışdır.
Bəşər, qəhrəmanlığı ən çox döyüş rəşadətilə, bir çox hallarda fatehliklə, qəsbkarlıqla məhdudlaşdırmışdır.
Əslində isə döyüş rəşadətində qəhrəmanlığın yalnız bəzi keyfiyyətləri: cəsarət, qələbə əzmi öz ifadəsini tapıb.
Fatehlikdə və qəsbkarlıqda ülvilik yoxdur, ona görə də qəhrəmanlıq yoxdur.
Bəşər Mütləq iradə ilə güclü iradəni eyniləşdirmiş və axırıncını qəhrəmanlıq saymışdır.
Əslində isə ruhani, ülvi məqsədlərə xidmət eləyən iradə qəhrəmanlıq səviyyəsinə yüksəlir.
Müstəbidliyə, xudbinliyə, zalımlığa, şöhrət hərisliyinə həsr olunan ən güclü iradə belə, qəhrəmanlığa ziddir.
Dönməz, güclü, fəqət mənəviyyatsız, əxlaqsız, vicdansız iradə canavarlıq qəbahəti yaradır ki, onu qəhrəmanlıq saymaq günahdır, fəqət bəşər onu qəhrəmanlıq sayır və günaha batır, həmin “qəhrəmanlığın” əfsununa təslim olur. Ümumən qəhrəmanlığın qiymətləndirilməsində bəşər mənəviliyin əhəmiyyətini həmişə azaltmışdır. Ardını oxu »